MUSEUM AT RISK
Save the MUSEUM

Antwerpse kunstsector dagvaart de Vlaamse Gemeenschap over lot M HKA

24 September 2026 - 09:14 – Persmededeling

Zeven Antwerpse galerieën en twee kunstorganisaties hebben de Vlaamse Gemeenschap gedagvaard over de aanpak van het M HKA en de ongegronde schrapping van de geplande nieuwbouw.

PERSBERICHT

Antwerpen, 24 september 2026

Gezocht: directie voor het M HKA, een museum in ontmanteling.

Eerder deze week, op dinsdag 22 september 2026, verscheen een persbericht op de website van het M HKA over gedeeld leiderschap in nieuwe directiestructuur. Het bestuur kondigt aan dat de vacatures voor de functies ‘algemeen directeur’ en ‘artistiek directeur’ worden opengesteld.

Het bestuursorgaan van het M HKA wil de positie van het museum in Vlaanderen en internationaal verder versterken en kondigt daartoe een niet zo nieuwe directiestructuur voor het museum aan: een algemeen en een artistiek directeur die samen de toekomst van het museum moeten vormgeven. Het gaat om de invulling van de bestaande functies van voormalig algemeen directeur Bart De Baere en uittredend artistiek directeur Nav Haq.

Wat in het bericht niet vermeld wordt, is het twijfelachtige toekomstscenario dat de Vlaamse regering - met volledige medewerking van het huidige M HKA-bestuursorgaan – vandaag uitrolt.
Wie de acties van de Vlaamse Regering zorgvuldig naast elkaar legt, ziet immers allesbehalve een scenario voor een sterk museum van hedendaagse kunst in Antwerpen.

Een museum "vertrekkend vanuit zijn museumstatus"

Op 3 oktober 2025 besliste de Vlaamse Regering in een conceptnota dat de collectie en de museale werking van het M HKA zouden worden overgeheveld naar een nieuw Vlaams museum voor hedendaagse kunst in Gent. Het M HKA zou een "andere opdracht" krijgen, die van een kunstencentrum, een toonplek zonder collectie. Na heftig protest uit de sector kwam voogdijminister Gennez terug op haar woorden en verkondigde ze dat het M HKA een museum mag blijven. Ze zei er niet bij voor hoe lang, noch binnen welke condities. Het M HKA functioneert maw in het ijle, temeer daar er in de strategische visienota van de minister staat dat er binnen deze legislatuur nog gesleuteld wordt aan het erfgoeddecreet en het verre van duidelijk is wat daar de uitkomst zal van zijn.

Op 22 mei 2026 sloot de Vlaamse Gemeenschap een samenwerkingsovereenkomst met het M HKA die loopt tot 31 december 2028. Ze onderwerpt het museum binnen die periode aan een "transitietraject" waarvan de uitkomst verre van duidelijk is. Het Gentse S.M.A.K. wordt in eenzelfde beweging uitdrukkelijk als nieuw Vlaams museum benoemd. Het M HKA – dat die functie bekleedde tot oktober 2025 - wordt door haar voogdijoverheid vandaag enkel nog omschreven als een instelling die "vertrekt vanuit" haar museumstatus. Vertrekken vanuit een status is iets anders dan die status behouden. Het M HKA-bestuur kan de nieuw aan te stellen directie bijgevolg geen enkele garantie bieden dat ze straks inderdaad een museum zal leiden, laat staan een internationale sterke speler in het veld.

130 miljoen euro, tien jaar voorbereiding, één beslissing

Het nieuwe gebouw voor het M HKA aan de Zuiderdokken was geen vaag voornemen. Het was het resultaat van een grondige analyse van de infrastructurele noden voor een optimale museale werking. Het was beslist beleid, tien jaar in voorbereiding, met een projectbudget van 130 miljoen euro, een aangestelde architect en een plaats als sluitstuk van de heraanleg van de Antwerpse kaaien. Bij haar aantreden noemde Minister Gennez de nieuwbouw van het M HKA nog een speerpuntproject. In oktober 2025 besloot ze het te schrappen en het gereserveerde budget anders te besteden. De Inspectie van Financiën stelde zelf vast dat het dossier géén enkele onderbouwing bevatte voor de ingeroepen reden van deze beslissing. In geen geval gaat het om een besparingsoperatie want de vrijgekomen middelen worden intussen herverdeeld over andere projecten. De Inspectie van Financiën merkte in haar laatste evaluatie van 16.04.2026 op dat het beslissingsproces in deze zaak ‘in stukjes en brokjes gedeeld wordt waardoor de Vlaamse Regering in een soort van fuik wordt geleid, en de voorgestelde hervorming elke stap een beetje moeilijker en duurder wordt om desgevallend te schrappen.’

Zelfs als het M HKA na 2028 zijn museale status mag behouden, is het zeer de vraag of het geen keizer zonder kleren wordt. In een aftands gebouw dat niet tegemoet komt aan de vereiste condities om kunst te herbergen, met een gereduceerde collectie (want een belangrijk onderdeel van de huidige Vlaamse collectie wordt straks ondergebracht in Gent), een ontmantelde archiefwerking (ook het CKV dreigt buiten het M HKA geplaatst te worden) en een ontoereikend budget dreigt functioneren niet alleen op internationaal niveau, maar ook op lokaal niveau straks onmogelijk te worden.
Antwerpen, de stad met de grootste kunstenaarsgemeenschap van Vlaanderen, dreigt vanaf 2029 de enige Europese metropool van haar omvang te worden zonder een volwaardig museum voor hedendaagse kunst. De vraag die we ons vandaag dienen te stellen is dus niet wie het M HKA straks zal leiden, maar wel wat er in 2029 nog te leiden valt.

De procedure

Zeven Antwerpse galeries, vzw Team Zuid en vzw Museum at Risk hebben de Vlaamse Gemeenschap gedagvaard voor de rechtbank van eerste aanleg Antwerpen. Zij vragen de rechtbank vast te stellen dat de stopzetting van het nieuwbouwproject en de hervormingsoperatie van het M HKA onzorgvuldig en onwettig werd beslist, met miskenning van het gewettigd vertrouwen van wie zich jarenlang op dat beleid heeft georganiseerd. De zaak is hangende bij de Rechtbank van Eerste Aanleg te Antwerpen en wordt op 26 mei 2027 gepleit.

Ondertekenaars:
Keteleer Gallery
Zeno X Gallery
Gallery Sofie Van De Velde
Tim Van Laere Gallery
Art Gallery Rik Rosseels
Ibasho Gallery
NV Camera Work
vzw Team Zuid
vzw Museum at Risk

Voor info procedure en perscontact

68